Krew to płynna tkanka organizmu człowieka, krążąca w układzie naczyń krwionośnych. Odpowiada za transport tlenu, substancji odżywczych, hormonów i składników odpornościowych oraz usuwanie produktów przemiany materii. U dorosłego człowieka znajduje się średnio od 5 do 6 litrów krwi.

Z czego składa się krew?

Krew składa się z dwóch podstawowych elementów:

Osocze (plazma)

Stanowi około 55% objętości krwi. W ponad 90% składa się z wody, a ponadto zawiera:

• białka (albuminy, globuliny, fibrynogen),
• sole mineralne,
• glukozę,
• tłuszcze,
• witaminy,
• hormony.

Osocze wykorzystywane jest między innymi do produkcji leków oraz leczenia pacjentów cierpiących na zaburzenia krzepnięcia krwi.

Elementy morfotyczne

Stanowią około 45% objętości krwi i obejmują:

• krwinki czerwone (erytrocyty) odpowiadające za transport tlenu,
• krwinki białe (leukocyty) odpowiedzialne za odporność organizmu,
• płytki krwi (trombocyty) biorące udział w procesie krzepnięcia.

Wszystkie komórki krwi powstają w szpiku kostnym.

Grupy krwi

U ludzi występują cztery podstawowe grupy krwi:

• grupa A
• grupa B
• grupa AB
• grupa 0

Dodatkowo każda grupa posiada czynnik Rh:

• Rh dodatni (+)
• Rh ujemny (-)

Znajomość grupy krwi jest szczególnie ważna podczas transfuzji, zabiegów chirurgicznych oraz w okresie ciąży.

Konflikt serologiczny

Konflikt serologiczny może wystąpić, gdy kobieta posiada grupę krwi Rh-, a rozwijające się dziecko odziedziczy po ojcu czynnik Rh+. Organizm matki może wtedy wytwarzać przeciwciała przeciwko krwinkom dziecka.

Dzięki współczesnej diagnostyce i profilaktyce konflikt serologiczny jest skutecznie monitorowany i leczony, co pozwala na bezpieczny przebieg większości ciąż.

Metody poboru krwi i jej składników

Krew pełna

Najczęściej wykonywaną formą donacji jest oddanie krwi pełnej.

• jednorazowo pobiera się 450 ml krwi (±10%),
• zabieg trwa zwykle od 5 do 10 minut,
• z jednej jednostki krwi można przygotować:
  • koncentrat krwinek czerwonych,
  • koncentrat płytek krwi,
  • osocze świeżo mrożone.

Kobiety mogą oddawać krew pełną maksymalnie 4 razy w roku, a mężczyźni 6 razy w roku, przy zachowaniu minimum 8 tygodni przerwy między donacjami.

Plazmafereza (oddawanie osocza)

Plazmafereza polega na pobraniu wyłącznie osocza, a pozostałe składniki krwi wracają do organizmu dawcy.

Plazmafereza automatyczna

Najczęściej stosowana metoda.

• pobierane jest do 650 ml osocza,
• separator automatycznie oddziela osocze,
• krwinki czerwone i inne składniki wracają do dawcy,
• zabieg trwa około 30-45 minut.

Plazmafereza manualna

Stosowana obecnie znacznie rzadziej.

• pobiera się krew pełną,
• oddziela osocze,
• krwinki czerwone zwracane są dawcy.

Przerwa pomiędzy pobraniami osocza wynosi zwykle co najmniej 2 tygodnie.

Trombafereza (oddawanie płytek krwi)

Trombafereza polega na pobraniu wyłącznie płytek krwi.

Podczas zabiegu:

• krew przepływa przez separator komórkowy,
• płytki krwi są zatrzymywane w specjalnym pojemniku,
• pozostałe składniki wracają do organizmu dawcy.

Zabieg trwa od 60 do 120 minut i jest szczególnie ważny dla pacjentów onkologicznych oraz hematologicznych.

Erytroafereza (oddawanie krwinek czerwonych)

Erytroafereza umożliwia pobranie wyłącznie krwinek czerwonych.

• pobierana jest większa ilość erytrocytów niż podczas standardowej donacji,
• osocze i większość pozostałych składników wraca do organizmu dawcy,
• zabieg trwa około 60-90 minut.

Składnik ten wykorzystywany jest między innymi podczas leczenia ciężkich niedokrwistości i dużych krwotoków.

Leukafereza (oddawanie krwinek białych)

Leukafereza polega na pobraniu krwinek białych, niezbędnych między innymi w leczeniu pacjentów z ciężkimi zaburzeniami odporności.

• krew trafia do separatora,
• leukocyty są oddzielane i gromadzone,
• pozostałe składniki wracają do dawcy,
• zabieg trwa około 2 godzin.

Donacje wieloskładnikowe

Nowoczesne separatory umożliwiają także jednoczesne pobieranie kilku składników krwi podczas jednej procedury, np.:

• płytek krwi i osocza,
• krwinek czerwonych i osocza,
• innych składników zgodnie z potrzebami leczniczymi.

O rodzaju donacji zawsze decyduje lekarz kwalifikujący oraz aktualne zapotrzebowanie publicznej służby krwi.

Czy oddawanie krwi jest bezpieczne?

Tak. Każdy dawca przed donacją przechodzi:

1. rejestrację,
2. wypełnienie ankiety zdrowotnej,
3. badania laboratoryjne,
4. kwalifikację lekarską.

Podczas pobierania wykorzystywany jest wyłącznie sterylny sprzęt jednorazowego użytku, dlatego oddawanie krwi nie niesie ryzyka zakażenia.

Warto pamiętać

Jedna donacja krwi pełnej może pomóc nawet kilku pacjentom, ponieważ pobrana krew zostaje rozdzielona na poszczególne składniki wykorzystywane w różnych terapiach. Dlatego każdy honorowy dawca krwi ma realny wpływ na ratowanie zdrowia i życia wielu osób